Tiêu chuẩn bu lông: DIN, ISO, JIS, ASTM và cách tra cứu

Tiêu chuẩn bu lông là hệ thống quy định giúp xác định hình dạng, kích thước, ren, vật liệu, cơ tính và các yêu cầu kỹ thuật của bu lông. Trong sản xuất cơ khí và công nghiệp, việc lựa chọn đúng tiêu chuẩn có ý nghĩa quan trọng vì hai bu lông có cùng đường kính và chiều dài chưa chắc có thể thay thế cho nhau.

Trên thị trường hiện nay, các tiêu chuẩn như DIN, ISO, JIS, ASTM được sử dụng phổ biến trong các sản phẩm bu lông, vít, đai ốc và chi tiết liên kết. Mỗi hệ thống tiêu chuẩn có phạm vi áp dụng và cách quy định riêng.

Ví dụ, khi yêu cầu một sản phẩm là bu lông DIN 931, thông tin “M10 × 50” mới chỉ mô tả một phần kích thước. Muốn xác định chính xác sản phẩm còn cần đối chiếu với tiêu chuẩn DIN tương ứng, kiểu đầu, ren, chiều dài phần ren và các yêu cầu kỹ thuật liên quan.

Bài viết dưới đây giúp giải thích các tiêu chuẩn bu lông phổ biến, cách đọc ký hiệu và cách lựa chọn tiêu chuẩn phù hợp trong thực tế.

Xem tổng quan: Bu lông là gì? Phân loại, kích thước, tiêu chuẩn và ứng dụng

Tiêu chuẩn bu lông là gì?

Tiêu chuẩn bu lông là tập hợp các quy định kỹ thuật được sử dụng để xác định những đặc điểm của một loại bu lông.

Tùy từng tiêu chuẩn, nội dung có thể liên quan đến:

• Hình dạng bu lông
• Kích thước đầu
• Đường kính ren
• Bước ren
• Chiều dài
• Chiều dài phần ren
• Dung sai
• Vật liệu
• Tính chất cơ học
• Yêu cầu về bề mặt
• Phương pháp kiểm tra

Nhờ có tiêu chuẩn, nhà sản xuất và người sử dụng có thể thống nhất cách xác định sản phẩm thay vì chỉ dựa vào hình dạng bên ngoài.

Ví dụ, thay vì chỉ yêu cầu “bu lông lục giác M10”, bộ phận kỹ thuật có thể yêu cầu:

Bu lông lục giác M10 × 50, DIN 931, cấp 8.8.

Thông tin này giúp xác định sản phẩm cụ thể hơn rất nhiều.

Vì sao cần quan tâm đến tiêu chuẩn bu lông?

Trong một mối ghép cơ khí, bu lông không hoạt động độc lập mà kết hợp với đai ốc, vòng đệm, lỗ ren hoặc lỗ xuyên.

Nếu lựa chọn sai tiêu chuẩn, có thể xảy ra các vấn đề như:

• Kích thước đầu không phù hợp
• Bước ren không tương thích
• Chiều dài phần ren không đúng
• Không phù hợp với đai ốc
• Không đáp ứng yêu cầu chịu tải
• Khó thay thế với sản phẩm đang sử dụng
• Không đáp ứng yêu cầu của bản vẽ hoặc thiết kế

Đặc biệt với máy móc, thiết bị công nghiệp và kết cấu chịu tải, việc lựa chọn bu lông nên dựa trên bản vẽ hoặc yêu cầu kỹ thuật thay vì chỉ chọn sản phẩm có kích thước tương tự.

Các hệ tiêu chuẩn bu lông phổ biến

Một số hệ thống tiêu chuẩn thường gặp trên thị trường gồm:

• DIN
• ISO
• JIS
• ASTM

Ngoài ra còn có các tiêu chuẩn quốc gia và tiêu chuẩn ngành được áp dụng cho từng nhóm sản phẩm hoặc lĩnh vực cụ thể.

Tiêu chuẩn DIN

DIN là hệ thống tiêu chuẩn của Đức và được sử dụng rất rộng rãi trong lĩnh vực cơ khí.

Nhiều loại bu lông, vít và đai ốc trên thị trường được gọi theo mã DIN.

Một số mã thường gặp gồm:

• DIN 931
• DIN 933
• DIN 912
• DIN 934
• DIN 603
• DIN 6921

Mỗi tiêu chuẩn DIN có phạm vi áp dụng riêng. Không nên coi tất cả bu lông DIN là một nhóm có cùng kích thước hoặc cùng cấu tạo.

Tiêu chuẩn ISO

ISO là hệ thống tiêu chuẩn quốc tế được sử dụng rộng rãi trong sản xuất và thương mại trên toàn cầu.

Đối với chi tiết liên kết, ISO có nhiều tiêu chuẩn liên quan đến hình học sản phẩm, ren và tính chất cơ học.

Ví dụ, ISO 898-1 quy định các tính chất cơ học và vật lý đối với bu lông, vít và vít cấy bằng thép carbon hoặc thép hợp kim trong phạm vi tiêu chuẩn quy định.

Điều này cho thấy cần phân biệt giữa tiêu chuẩn hình học của sản phẩm và tiêu chuẩn quy định tính chất cơ học.

Một bu lông có thể đồng thời được xác định bởi tiêu chuẩn hình dạng/kích thước và cấp tính chất cơ học.

Tiêu chuẩn JIS

JIS là hệ thống tiêu chuẩn công nghiệp của Nhật Bản.

Các sản phẩm cơ khí có nguồn gốc Nhật Bản hoặc được thiết kế theo tiêu chuẩn Nhật có thể sử dụng JIS cho bu lông, vít, đai ốc và nhiều chi tiết khác.

Khi thay thế một chi tiết JIS, không nên chỉ dựa vào đường kính ren mà cần kiểm tra đầy đủ tiêu chuẩn và thông số kỹ thuật.

Tiêu chuẩn ASTM

ASTM là hệ thống tiêu chuẩn được sử dụng rộng rãi tại Mỹ và quốc tế.

Trong lĩnh vực chi tiết liên kết, ASTM có nhiều tiêu chuẩn liên quan đến vật liệu, cơ tính và yêu cầu kỹ thuật của bu lông, đai ốc và các chi tiết liên kết.

Các sản phẩm theo ASTM thường xuất hiện trong kết cấu thép, công nghiệp, xây dựng và những ứng dụng yêu cầu quy định kỹ thuật cụ thể.

DIN, ISO, JIS và ASTM khác nhau như thế nào?

Điểm khác biệt quan trọng nhất là mỗi hệ thống có cách xây dựng tiêu chuẩn và phạm vi quy định riêng.

Hệ tiêu chuẩn	Nguồn gốc/hệ thống	Phạm vi sử dụng phổ biến
DIN	Đức	Cơ khí, máy móc, công nghiệp
ISO	Quốc tế	Cơ khí và sản xuất toàn cầu
JIS	Nhật Bản	Máy móc, thiết bị và công nghiệp Nhật
ASTM	Mỹ/quốc tế	Vật liệu, kết cấu và công nghiệp

Không nên hiểu rằng một tiêu chuẩn luôn tốt hơn tiêu chuẩn khác.

Việc lựa chọn phụ thuộc vào:

• Thiết kế máy
• Bản vẽ
• Yêu cầu của khách hàng
• Tiêu chuẩn của hệ thống thiết bị
• Nguồn gốc máy móc
• Yêu cầu về vật liệu
• Yêu cầu về cơ tính
• Khả năng thay thế

Tiêu chuẩn kích thước bu lông có giống tiêu chuẩn cấp bền không?

Không.

Đây là một điểm rất dễ nhầm.

Tiêu chuẩn sản phẩm có thể quy định hình dạng và kích thước của bu lông.

Trong khi đó, tiêu chuẩn về tính chất cơ học quy định các yêu cầu liên quan đến cơ tính của vật liệu.

Ví dụ:

DIN 931 – M10 × 50 – 8.8

có thể được hiểu theo ba nhóm thông tin:

• DIN 931: tiêu chuẩn của sản phẩm
• M10 × 50: kích thước danh nghĩa
• 8.8: cấp tính chất cơ học

Do đó, không nên gọi “8.8” là một tiêu chuẩn kích thước.

Tìm hiểu thêm: Cấp bền bu lông và ý nghĩa các cấp 8.8, 10.9, 12.9

Bu lông DIN 931 là gì?

DIN 931 là một trong những mã tiêu chuẩn thường gặp đối với bu lông lục giác ngoài.

Các sản phẩm theo tiêu chuẩn này được nhận biết dựa trên hình dạng và các thông số kỹ thuật được quy định trong tiêu chuẩn.

Khi lựa chọn bu lông DIN 931, cần xác định thêm đường kính, chiều dài, bước ren, vật liệu và cấp tính chất cơ học theo yêu cầu.

Không nên chỉ ghi “DIN 931” khi đặt hàng nếu chưa xác định kích thước.

Ví dụ:

DIN 931 – M10 × 50 – 8.8

sẽ cụ thể hơn nhiều so với chỉ ghi:

Bu lông DIN 931.

Bài riêng về DIN 931 nên được triển khai để phân tích chi tiết bảng kích thước và các đặc điểm kỹ thuật của loại bu lông này.

Bài chuyên sâu: Bu lông DIN 931

Bu lông DIN 933 là gì?

DIN 933 cũng là một mã tiêu chuẩn phổ biến đối với bu lông lục giác ngoài.

Một điểm thường được quan tâm khi phân biệt DIN 931 và DIN 933 là chiều dài phần ren.

Tuy nhiên, khi xác định một sản phẩm cụ thể, không nên chỉ dựa vào đặc điểm này mà cần đối chiếu với tiêu chuẩn, đường kính và chiều dài tương ứng.

Ví dụ:

DIN 933 – M10 × 50 – 8.8

mô tả sản phẩm cụ thể hơn so với việc chỉ yêu cầu “bu lông M10”.

Bài chuyên sâu: Bu lông DIN 933

Phân biệt DIN 931 và DIN 933

DIN 931 và DIN 933 đều là những loại bu lông lục giác ngoài phổ biến.

Điểm khác biệt được quan tâm nhiều nhất là cấu hình phần ren trên thân bu lông.

Với cùng đường kính và chiều dài, hai sản phẩm có thể có chiều dài phần ren khác nhau.

Điều này ảnh hưởng đến khả năng sử dụng trong từng loại mối ghép.

Do đó, nếu thiết bị đang sử dụng DIN 931 thì không nên tự động thay bằng DIN 933 chỉ vì hai sản phẩm có cùng đường kính.

Khi cần thay thế, nên kiểm tra:

• Đường kính
• Chiều dài
• Bước ren
• Chiều dài phần ren
• Cấp tính chất cơ học
• Vật liệu
• Tiêu chuẩn của mối ghép

Xem chi tiết: Phân biệt DIN 931 và DIN 933

Bu lông DIN 912

DIN 912 là mã tiêu chuẩn thường được sử dụng để chỉ bu lông có đầu trụ và lỗ lục giác chìm.

Loại bu lông này thường được sử dụng trong những vị trí yêu cầu đầu bu lông gọn hoặc cần sử dụng dụng cụ lục giác để siết.

Khi lựa chọn DIN 912, ngoài đường kính và chiều dài cần kiểm tra kích thước lỗ lục giác, vật liệu, cấp tính chất cơ học và yêu cầu bề mặt.

Bài chuyên sâu: Bu lông DIN 912

Đai ốc DIN 934

Không phải tất cả tiêu chuẩn trong hệ thống DIN đều dành cho bu lông.

DIN 934 là mã tiêu chuẩn thường gặp đối với đai ốc lục giác.

Điều này rất quan trọng khi lựa chọn một bộ chi tiết liên kết.

Một bộ bu lông không chỉ cần đúng bu lông mà còn cần đai ốc có ren tương thích.

Ví dụ, nếu sử dụng bu lông M10 thì đai ốc cũng phải có ren tương ứng và phù hợp với yêu cầu của mối ghép.

Bài chuyên sâu: Đai ốc DIN 934 và cách lựa chọn

Cách đọc ký hiệu tiêu chuẩn bu lông

Một mã sản phẩm đầy đủ thường kết hợp nhiều thông tin.

Ví dụ:

Bu lông lục giác M12 × 60 – DIN 931 – 8.8

Có thể phân tích như sau:

• Bu lông lục giác: loại sản phẩm
• M12: đường kính danh nghĩa
• 60: chiều dài danh nghĩa
• DIN 931: tiêu chuẩn sản phẩm
• 8.8: cấp tính chất cơ học

Nếu sử dụng inox, thông tin vật liệu cũng cần được bổ sung.

Ví dụ:

Bu lông inox M10 × 40 – A2-70

Trong trường hợp này, thông tin về vật liệu và tính chất cơ học cần được xác định theo tiêu chuẩn áp dụng.

Tiêu chuẩn ren của bu lông

Ren là một trong những yếu tố quan trọng nhất khi xác định khả năng tương thích của bu lông.

Ren hệ mét thường được ký hiệu bằng chữ M.

Ví dụ:

• M6
• M8
• M10
• M12
• M16
• M20
• M24

Tuy nhiên, cùng đường kính danh nghĩa vẫn có thể tồn tại những lựa chọn bước ren khác nhau.

Vì vậy, trong các mối ghép yêu cầu chính xác, cần xác định cả đường kính và bước ren.

Một số tiêu chuẩn ISO về ren quy định hệ thống ren mét và các thông số liên quan. Khi tra cứu, cần sử dụng đúng tiêu chuẩn và đúng cấu hình ren thay vì chỉ dựa vào ký hiệu M.

Tiêu chuẩn bu lông và kích thước có liên quan như thế nào?

Tiêu chuẩn là một trong những cơ sở để xác định kích thước của sản phẩm.

Ví dụ, cùng là bu lông M10 nhưng nếu thuộc các tiêu chuẩn hoặc kiểu sản phẩm khác nhau thì:

• Kích thước đầu có thể khác
• Chiều cao đầu có thể khác
• Chiều dài phần ren có thể khác
• Dung sai có thể khác
• Yêu cầu kỹ thuật có thể khác

Do đó, khi tra kích thước bu lông tiêu chuẩn, cần xác định chính xác mã tiêu chuẩn trước.

Xem thêm: Kích thước bu lông và bảng tra phổ biến

Cách tra tiêu chuẩn bu lông chính xác

Khi cần xác định một loại bu lông, có thể thực hiện theo trình tự sau.

Bước 1: Xác định kiểu bu lông

Xác định sản phẩm là:

• Bu lông lục giác
• Bu lông lục giác chìm
• Bu lông đầu tròn
• Bu lông cổ vuông
• Bu lông neo
• Bu lông chữ U
• Hoặc một kiểu đặc biệt khác

Bước 2: Xác định đường kính

Kiểm tra đường kính danh nghĩa của ren.

Ví dụ:

M10

Bước 3: Xác định chiều dài

Đo hoặc kiểm tra trên bản vẽ.

Ví dụ:

50 mm

Bước 4: Xác định bước ren

Nếu sản phẩm có yêu cầu ren cụ thể, cần kiểm tra bằng dưỡng ren hoặc tài liệu kỹ thuật.

Bước 5: Xác định tiêu chuẩn

Kiểm tra mã tiêu chuẩn trên bản vẽ, catalogue hoặc tài liệu thiết bị.

Ví dụ:

DIN 931

Bước 6: Xác định vật liệu và cấp tính chất cơ học

Ví dụ:

8.8, 10.9 hoặc 12.9

Đối với sản phẩm inox, cần xác định đúng mác vật liệu và cấp tính chất cơ học tương ứng.

Bước 7: Đối chiếu bảng tiêu chuẩn

Sau khi có đầy đủ thông tin, đối chiếu với tài liệu tiêu chuẩn hoặc catalogue của nhà sản xuất để xác nhận kích thước.

Có thể thay bu lông DIN bằng ISO không?

Không nên mặc định rằng bu lông DIN và ISO có thể thay thế trực tiếp cho nhau.

Một số tiêu chuẩn DIN cũ đã có tiêu chuẩn ISO tương ứng hoặc được thay thế/hài hòa theo hệ thống tiêu chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, khả năng thay thế thực tế phải được xác nhận dựa trên:

• Hình dạng
• Kích thước
• Ren
• Dung sai
• Cơ tính
• Vật liệu
• Yêu cầu của thiết bị

Trong trường hợp mối ghép quan trọng, nên sử dụng đúng tiêu chuẩn được quy định trên bản vẽ.

Có thể thay bu lông JIS bằng DIN không?

Không nên thay thế chỉ dựa trên đường kính.

Ví dụ, hai bu lông đều là M10 nhưng có thể khác:

• Kích thước đầu
• Chiều cao đầu
• Bước ren
• Chiều dài phần ren
• Dung sai
• Vật liệu
• Cấp tính chất cơ học

Nếu thiết bị được thiết kế theo JIS, việc thay bằng DIN cần được kiểm tra khả năng tương thích trước khi sử dụng.

Có thể dùng bu lông ASTM thay cho DIN không?

Điều này phụ thuộc vào yêu cầu kỹ thuật.

ASTM và DIN có thể sử dụng các hệ thống quy định khác nhau về vật liệu, cơ tính, kích thước hoặc sản phẩm.

Nếu một bản vẽ yêu cầu ASTM, không nên tự động thay bằng DIN chỉ vì sản phẩm có hình dạng tương tự.

Đối với các mối ghép chịu tải hoặc có yêu cầu an toàn cao, việc thay thế phải được kỹ thuật xác nhận.

Tiêu chuẩn bu lông nào phổ biến trong cơ khí Việt Nam?

Trong thực tế, doanh nghiệp tại Việt Nam có thể gặp nhiều hệ tiêu chuẩn khác nhau tùy nguồn máy móc, thiết bị và yêu cầu của khách hàng.

DIN và ISO xuất hiện phổ biến trong nhiều ứng dụng cơ khí.

Các thiết bị có nguồn gốc Nhật Bản có thể sử dụng JIS.

Các dự án hoặc thiết bị theo hệ thống kỹ thuật Mỹ có thể gặp ASTM.

Do đó, không nên chọn tiêu chuẩn chỉ dựa vào mức độ phổ biến. Tiêu chuẩn phù hợp nhất là tiêu chuẩn đáp ứng yêu cầu của thiết kế và mối ghép.

Khi đặt mua bu lông cần cung cấp những thông tin gì?

Để tránh giao nhầm sản phẩm, nên cung cấp thông tin càng đầy đủ càng tốt.

Một yêu cầu mua hàng có thể ghi:

Bu lông lục giác M10 × 50, DIN 931, cấp 8.8, số lượng 500 chiếc.

Hoặc:

Bu lông lục giác chìm M8 × 30, DIN 912, cấp 12.9, số lượng 200 chiếc.

Nếu không biết chính xác tiêu chuẩn, khách hàng có thể cung cấp:

• Hình ảnh bu lông
• Kích thước đường kính
• Chiều dài
• Kích thước đầu
• Bước ren
• Ký hiệu trên đầu bu lông
• Hình ảnh đai ốc đi kèm
• Vị trí sử dụng
• Tên máy hoặc thiết bị

Nhà cung cấp có thể dựa trên những thông tin này để xác định sản phẩm phù hợp hơn.

Cường Phát MTC cung cấp bu lông theo yêu cầu kỹ thuật

Cường Phát MTC cung cấp các loại vật tư kim khí và chi tiết liên kết phục vụ nhu cầu sản xuất, lắp ráp, sửa chữa và bảo trì máy móc.

Đối với bu lông, khách hàng có thể cung cấp yêu cầu về:

• Kích thước
• Tiêu chuẩn DIN, ISO, JIS hoặc tiêu chuẩn khác
• Vật liệu
• Cấp tính chất cơ học
• Kiểu đầu
• Chiều dài
• Số lượng

Trong trường hợp chưa xác định được chính xác tiêu chuẩn, có thể gửi hình ảnh hoặc mẫu thực tế để đối chiếu.

Xem sản phẩm: Bu lông, vít ren các kiểu loại

Câu hỏi thường gặp về tiêu chuẩn bu lông

Tiêu chuẩn bu lông là gì?

Tiêu chuẩn bu lông là hệ thống quy định các đặc điểm kỹ thuật của sản phẩm như hình dạng, kích thước, ren, vật liệu, cơ tính hoặc các yêu cầu liên quan.

DIN trong bu lông nghĩa là gì?

DIN là hệ thống tiêu chuẩn của Đức. Nhiều loại bu lông và chi tiết liên kết cơ khí được sản xuất theo tiêu chuẩn DIN.

ISO và DIN có giống nhau không?

Không hoàn toàn. DIN là hệ thống tiêu chuẩn của Đức, còn ISO là hệ thống tiêu chuẩn quốc tế. Một số tiêu chuẩn DIN có thể có tiêu chuẩn ISO tương ứng hoặc được hài hòa, nhưng không nên mặc định mọi sản phẩm DIN và ISO đều giống nhau.

DIN 931 và DIN 933 khác nhau thế nào?

Cả hai đều là các tiêu chuẩn phổ biến cho bu lông lục giác ngoài, nhưng cấu hình phần ren là một trong những điểm khác biệt quan trọng. Khi thay thế cần đối chiếu đúng tiêu chuẩn và kích thước.

DIN 912 là bu lông gì?

DIN 912 thường được sử dụng cho bu lông đầu trụ có lỗ lục giác chìm.

DIN 934 là bu lông gì?

DIN 934 là tiêu chuẩn thường gặp đối với đai ốc lục giác, không phải tiêu chuẩn của một loại bu lông.

Cấp 8.8 có phải là tiêu chuẩn bu lông không?

Không. 8.8 là ký hiệu cấp tính chất cơ học của bu lông theo tiêu chuẩn áp dụng, không phải tên của tiêu chuẩn hình dạng hoặc kích thước sản phẩm.

Bu lông cùng M10 có dùng thay thế cho nhau được không?

Không nhất thiết. Ngoài đường kính M10, cần kiểm tra bước ren, chiều dài, kiểu đầu, tiêu chuẩn, vật liệu và cấp tính chất cơ học.

Kết luận

Tiêu chuẩn bu lông giúp thống nhất cách xác định và sản xuất các chi tiết liên kết trong cơ khí và công nghiệp. Các hệ tiêu chuẩn như DIN, ISO, JIS và ASTM có phạm vi sử dụng khác nhau và không nên được xem là hoàn toàn tương đương.

Khi lựa chọn một sản phẩm, không nên chỉ dựa vào đường kính như M8, M10 hay M12. Cần xác định đầy đủ kiểu bu lông, kích thước, bước ren, tiêu chuẩn, vật liệu và cấp tính chất cơ học theo yêu cầu của mối ghép.

Đối với các sản phẩm quan trọng, thông tin trên bản vẽ hoặc tài liệu kỹ thuật nên được ưu tiên. Khi không xác định được tiêu chuẩn, việc cung cấp hình ảnh, mẫu thực tế và thông số đo được cho nhà cung cấp sẽ giúp hạn chế nguy cơ lựa chọn sai sản phẩm.

Liên hệ Cường Phát MTC

Cường Phát MTC luôn sẵn sàng tư vấn và hỗ trợ khách hàng trong quá trình tìm hiểu, lựa chọn sản phẩm và giải pháp phù hợp với nhu cầu sử dụng. Quý khách có thể liên hệ trực tiếp với Cường Phát MTC để được tư vấn và trao đổi thông tin chi tiết.

Thông tin liên hệ:

• Công ty TNHH Thương mại Cơ khí Cường Phát
• Hotline: 0971.858.017 – 0981.44.91.92 (Zalo, Wechat, Whatsapp)
• Website: https://cuongphatmtc.com/
• Fanpage: Cường Phát MTC
• Email: [email protected]